#অসমীয়া_ভাষাৰ_জন্মদাতা_কৈৱৰ্ত্ত_সন্তান:- #মৎস্যেন্দ্ৰনাথ
অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম আখৰ কোনে লিখিছিল। এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰত অসমৰ দুজন ডাঙৰ পণ্ডিত ড° মহেশ্বৰ নেওগ আৰু ড° যতীন্দ্ৰ কুমাৰ বৰগোহাঞি চাৰে এজন মানুহৰ নাম লৈছে। তেওঁৰ নাম মৎস্যেন্দ্ৰনাথ। তেওঁক মীননাথ, মীনপা, লুইপা বুলিও কোৱা হয়।
ড° মহেশ্বৰ নেওগ চাৰৰ তথ্য
ড° নেওগে অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰূপৰেখাৰ দ্বাদশ পৃষ্ঠাত লিখিছে, তিব্বতীয় লেখাৰপৰা সিদ্ধসকলৰ এজন মীননাথক কামৰূপৰ লোক বুলি নিৰূপণ কৰা হৈছে।
আৰু একে গ্ৰন্থৰ ৩৯ ৰ পৰা ৪১ পৃষ্ঠাত লিখিছে, মীন নাথক কামৰূপৰ কৈৱৰ্ত্ত বুলি এই গ্ৰন্থত ভাবৰ ভিন্নত ধাৰণা কৰা হৈছে। মীন নাথে যোগিনীকৌল পন্থ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
অৰ্থাৎ মীননাথ কামৰূপৰ কৈৱৰ্ত্ত আছিল আৰু তেওঁ যোগিনীকৌল পন্থৰ গুৰু আছিল।
ড° যতীন্দ্ৰ কুমাৰ বৰগোহাঞি চাৰৰ বিস্তাৰিত তথ্য, অসমৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাস, পঞ্চম ভাগ, মৎস্যেন্দ্ৰনাথ শিৱ আৰু বুদ্ধ অৱলোকিতেশ্বৰ,
বৰগোহাঞি চাৰে তেওঁৰ গ্ৰন্থত এই অধ্যায়টোৰ আৰম্ভণিতে লিখিছে, নাথ সিদ্ধ পুৰুষ মৎস্যেন্দ্ৰনাথ বা মীননাথ প্ৰাচীন কামৰূপৰ সিদ্ধ পুৰুষ আছিল। মীননাথকে কোনো কোনোৱে লুইপাদো বোলে।
তাৰ পিছত চাৰে এটা বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা লিখিছে। তেওঁ লিখিছে, এই লুই পাদ বা মৎস্যেন্দ্ৰনাথ, কামৰূপৰ নাছিল বুলি কোনো কোনোৱে কব খোজে যদিও অসমৰ ইতিহাসবিদসকলৰ বাহিৰেও প্ৰখ্যাত ঐতিহাসিকেও মৎস্যেন্দ্ৰনাথৰ লগত থকা কামৰূপৰ সম্পৰ্কৰ কথা আলোচনা কৰি গৈছে।
ইয়াৰ পিছত চাৰে কৰ্ণেল কিৰ্কপেট্ৰিকৰ প্ৰমাণটো দিছে। কিৰ্কপেট্ৰিকে ১৭৯৩ চনত নেপাল ভ্ৰমণ কৰি নেপালৰ মৎস্যেন্দ্ৰনাথ মন্দিৰৰ ওপৰত যি বৰ্ণনা দিছে তাৰপৰা সহজে অনুমান হয় যে আধুনিক ইতিহাসবিদে বিকৃত কৰাৰ আগতে নেপালৰ এই মন্দিৰৰ লগত জড়িত মৎস্যেন্দ্ৰনাথক কামৰূপৰ বুলিয়েই কোৱা হৈছিল।
কিৰ্কপেট্ৰিকৰ ভাষাত, Goorkhnath, a disciple of Muchendranath, who was himself a votary of the sun, visiting Nepaul, and not receiving from its inhabitants those marks of reverence to which he considered his sacred character entitled, resented this treatment by fixing himself in a particular spot, where he remained immovable during a period of twelve years. The consequence of this holy persons stationery
এই কাহিনীটোৱে কি বুজায়। গোৰক্ষনাথ আছিল মৎস্যেন্দ্ৰনাথৰ শিষ্য। গুৰু মৎস্যেন্দ্ৰনাথক নেপালত সন্মান নকৰা বাবে শিষ্য গোৰক্ষনাথে বাৰ বছৰ ধৰি তপস্যা কৰি নেপালত অনাবৃষ্টি কৰিছিল। পিছত মৎস্যেন্দ্ৰনাথক কামৰূপৰ পৰা আনি নেপালত প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছতহে বৰষুণ হৈছিল। এই কাহিনী আজিও নেপালত প্ৰচলিত।
তাৰ পিছত বৰগোহাঞি চাৰে লিখিছে, তন্ত্ৰ সিদ্ধপুৰুষ মৎস্যেন্দ্ৰ নাথ বা মীন নাথ গুৰু আৰু যোগিনী সহাচাৰ্যৰ আৱৰ্ত্তণি কৰোতা বুলি কোৱা হয়। লুই পাদ বা মীন নাথ, সবহপাদ আৰু কান্হপা এই তিনি সিদ্ধৰ প্ৰভাৱ প্ৰাচীন কামৰূপৰ তান্ত্ৰিক ধৰ্মৰ বিকাশত তথা শৈৱ আৰু সিদ্ধমতৰ সমন্বয়ৰ ক্ষেত্ৰত যে অসীম আছিল তাক অনুমান কৰিব পাৰি।
চাৰে আৰু লিখিছে যে তন্ত্ৰৰ লগত কামৰূপৰ সম্পৰ্ক কিমান ওচৰ আছিল তাক তন্ত্ৰসমূহেই দিয়েই। অসম তথা প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ লগত নালন্দাৰ যি সম্পৰ্ক আছিল তাক দোহৰা প্ৰয়োজন নাই। হৰ্ষবৰ্ধনৰ মৃত্যুৰ পিছত তিব্বত আৰু চীনৰ বজাক পৰোক্ষভাৱে ভাস্কৰ বৰ্মনে সহায় কৰিছিল।
অধ্যায়টোৰ শেষত চাৰে এই কথাটোকে গুৰুত্ব দিছে যে মৎস্যেন্দ্ৰনাথৰ নামটোৱেই হিন্দুৰ শিৱ আৰু বৌদ্ধৰ অৱলোকিতেশ্বৰৰ মিলন। হিন্দু নাথ যোগীসকলে তেওঁক আদিনাথ শিৱ বোলে। বৌদ্ধসকলে তেওঁক বুদ্ধৰ কৰুণাৰ ৰূপ অৱলোকিতেশ্বৰ বোলে। নেপালৰ পাটনত আজিও তেওঁৰ ৰথযাত্ৰাত হিন্দু বৌদ্ধ দুয়ো একেলগে ৰথ টানে। এনে মিলন কেৱল কামৰূপতহে সম্ভৱ আছিল। কামৰূপ আছিল তন্ত্ৰৰ দেশ। ইয়াত হিন্দুৰ শক্তি পূজা আৰু বৌদ্ধৰ মহাযান তন্ত্ৰ একেলগে মিলি গৈছিল।
লুইপা বা মীননাথে লিখা চৰ্যাপদৰ প্ৰথম পদটো হৈছে কাআ তৰুবৰ পাঞ্চ বি ডাল। এই চৰ্যাপদেই অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰূপৰেখাত কোৱা প্ৰাক অসমীয়াৰ প্ৰথম সাহিত্যিক নিদৰ্শন। এই ভাষাৰ কাআ, পাঞ্চ, চঞ্চল আদি শব্দ আজিও অসমীয়াত একেদৰে আছে।
গতিকে অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম কবি এজন কৈৱৰ্ত্ত আছিল। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম গুৰু এজন কৈৱৰ্ত্ত আছিল। যোগিনীকৌল পন্থৰ প্ৰৱৰ্তক এজন কৈৱৰ্ত্ত আছিল। হিন্দু বৌদ্ধৰ মিলনৰ প্ৰতীক এজন কৈৱৰ্ত্ত আছিল।
আজি কৈৱৰ্ত্ত বুলি ক'লে কেৱল মাছমৰীয়া বুলি ভবা হয়। কিন্তু কৈৱৰ্তৰ ইতিহাস বহু সুকীয়া আৰু বিশাল । ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুত জাল পেলোৱা মানুহৰ হাততে অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম জালখন পেলোৱা হৈছিল। সেই জালত আজি কোটি অসমীয়া বান্ধ খাই আছে।
#এই গৌৰৱৰ ইতিহাস সমগ্ৰ অসমৰ ৰাইজে জানিব লাগে। যদি কাৰোবাৰ সন্দেহ আছে, ড° মহেশ্বৰ নেওগ চাৰ আৰু ড° যতীন্দ্ৰনাথ বৰগোহাঞি চাৰৰ গ্ৰন্থ কেইখন পঢ়িলেই সকলো কথা আৰু দীঘলীয়াকৈ গম পাব।
তেওঁ লিখা চৰ্যাপদ :-
ওপৰত কোৱা কথাখিনিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰমাণ হৈছে তেওঁ নিজে লিখা চৰ্যাপদ। চৰ্যাপদৰ পুথিখন ১৯০৭ চনত মহামহোপাধ্যায় হৰপ্ৰসাদ শাস্ত্ৰীয়ে নেপালৰ ৰাজ দৰবাৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিছিল। তাত মুঠ ৫০ টা পদ আছিল। তাৰ ভিতৰত ১ নম্বৰ আৰু ২৯ নম্বৰ পদ দুটা লুইপা অৰ্থাৎ মৎস্যেন্দ্ৰনাথে লিখিছিল।
১ নম্বৰ পদটোৱেই হৈছে অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম লিখিত কবিতা।
কাআ তৰুবৰ পাঞ্চ বি ডাল।
চঞ্চল চীএ পৈঠো কাল।
দিট কৰিঅ মহাসুহ পৰিমাণ।
লুই ভণই গুৰু পুচ্ছিঅ জাণ।
অৰ্থ - শৰীৰটো পাঁচটা ডাল থকা গছৰ দৰে। তাত চঞ্চল মনেৰে কাল সোমাই আছে। মনক দৃঢ় কৰি মহাসুখৰ পৰিমাণ কৰা। লুইয়ে কৈছে গুৰুক সুধি জানি লোৱা। এই পদটোৰ কাআ, পাঞ্চ, চঞ্চল আদি শব্দ আজিও অসমীয়াত একেদৰে আছে।
২৯ নম্বৰ পদটো
ভাব ন ভৱণ ন ভব ন অট্ঠা।
অইসণ সংবোহেণ কইসা পইট্ঠা।
লুই ভণই তইসা হোই সহজে ৰূল।
আচ্ছহু জাম বেঢ কৰণ্ড বাতূল।
অৰ্থ - হোৱা নহয়, নোহোৱাও নহয়। এনে সম্বোধত কেনেকৈ পশিব পাৰি। লুইয়ে কৈছে সহজতে ৰূপটো জানিব পাৰি, কিন্তু শাস্ত্ৰ বেদেৰে বিচাৰি পাগলহে হ'ব লাগিব।
এই দুটা পদে প্ৰমাণ কৰে তেওঁ কেৱল যোগী নাছিল, তেওঁ আছিল দাৰ্শনিক কবি। তেওঁৰ দৰ্শন আছিল সহজযান। সহজতে জীৱনক চোৱা। ইয়াৰ উপৰিও তিব্বতী তেঙ্গুৰত তেওঁৰ নামত ছয়খন গ্ৰন্থ আছে - শ্ৰীভগৱদ অভিসময়, বজ্ৰসত্ত্ব সাধনা, তত্ত্বস্বভাৱ দোহাকোষ গীতিকা দৃষ্টি, লুহিপাদ গীতিকা, শ্ৰীচক্ৰসম্বৰ অভিসময় টীকা আৰু বুদ্ধোদয়।
গতিকে এজন কৈৱৰ্ত্তই কেৱল অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম পদ লিখাই নহয়, ছয়খন বৌদ্ধ গ্ৰন্থও লিখি থৈ গৈছে। এই গৌৰৱৰ ইতিহাস সমগ্ৰ অসমৰ ৰাইজে জানিব লাগে।
ঋতুপৰ্ণ দাস
তিনিচুকীয়া, অসম
References
1. ড° মহেশ্বৰ নেওগ অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰূপৰেখা দশম সংস্কৰণ
2. বৰগোহাঞি যতীন্দ্ৰ কুমাৰ ১৯৮৯ অসমৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাস পঞ্চম অধ্যায়, পঞ্চম ভাগ মৎস্যেন্দ্ৰনাথ শিৱ আৰু বুদ্ধ অৱলোকিতেশ্বৰ
3. Kirkpatric Colonel An Introduction to the Kingdom of Nepal Page 190-91 1975 edition
4. Charyapada, Luipada Pada 1 and 29
Matsyendranath alias Luipa: The Kaibarta Siddha - Father of Assamese Language and Philosophy.
Who wrote the first letter of the Assamese language? In answer to this question, two great scholars of Assam, Dr. Maheswar Neog and Dr. Jatindra Kumar Borgohain, have taken the name of one man. His name is Matsyendranath. He is also called Minanath, Minapa, Luipa.
*Information from Dr. Maheswar Neog*
Dr. Neog wrote on the twelfth page of 'Asamiya Sahityar Ruprekha', that from Tibetan writings, one of the Siddhas, Minanath, has been identified as a man from Kamarupa.
And in the same book, from page 39 to 41, he writes, Minanath is conceived in this book in a different thought as a Kaibarta of Kamarupa. Minanath propagated the Yogini Kaula cult.
That is, Minanath was a Kaibarta from Kamarupa and he was the Guru of the Yogini Kaula cult.
*Detailed information from Dr. Jatindra Kumar Borgohain, Assam's Cultural History, Fifth Chapter, Fifth Part, Matsyendranath Shiva and Buddha Avalokiteshvara,*
Borgohain sir writes at the beginning of this chapter in his book, the Nath Siddha Purusha Matsyendranath or Minanath was a Siddha Purusha of ancient Kamarupa. Some call Minanath as Luipada.
After that, sir writes a very important thing. He writes, although some want to say that this Luipada or Matsyendranath was not from Kamarupa, apart from the historians of Assam, famous historians have also discussed the relationship of Matsyendranath with Kamarupa.
After this, sir gives the proof of Colonel Kirkpatrick. From the description that Kirkpatrick gave of the Matsyendranath temple in Nepal after visiting Nepal in 1793, it can be easily inferred that before modern historians distorted it, Matsyendranath associated with this temple in Nepal was called as from Kamarupa.
In Kirkpatrick's words, "Goorkhnath, a disciple of Muchendranath, who was himself a votary of the sun, visiting Nepaul, and not receiving from its inhabitants those marks of reverence to which he considered his sacred character entitled, resented this treatment by fixing himself in a particular spot, where he remained immovable during a period of twelve years."
What does this story mean? Gorakshanath was a disciple of Matsyendranath. Because Guru Matsyendranath was not respected in Nepal, disciple Gorakshanath did penance for twelve years and caused drought in Nepal. It was only after bringing Matsyendranath from Kamarupa and establishing him in Nepal that it rained. This story is still prevalent in Nepal today.
Then Borgohain sir writes, the tantric Siddha Purusha Matsyendra Nath or Min Nath is said to be the initiator of Guru and Yogini Sahacharya. The influence of these three Siddhas, Luipada or Min Nath, Sabarapa and Kanhapa, in the development of tantric religion in ancient Kamarupa and in the coordination of Shaiva and Siddha doctrines was immense.
Sir also writes that how close the relationship of Tantra with Kamarupa was is given by the Tantras themselves. The relationship that Assam and Pragjyotishpur had with Nalanda need not be repeated. After the death of Harshavardhana, Bhaskar Varman indirectly helped the kings of Tibet and China.
At the end of the chapter, sir emphasizes that the name Matsyendranath itself is the union of Hindu Shiva and Buddhist Avalokiteshvara. Hindu Nath Yogis call him Adinath Shiva. Buddhists call him Avalokiteshvara, the form of Buddha's compassion. In Patan, Nepal, even today, in his chariot festival, both Hindus and Buddhists pull the chariot together. Such a union was possible only in Kamarupa. Kamarupa was the land of Tantra. Here, Hindu Shakti worship and Buddhist Mahayana Tantra merged together.
The first verse written by Luipa or Minanath is 'Ka a Tarubara Pancha Bi Dala'. This Charyapada is the first literary specimen of Pre-Assamese as mentioned in Asamiya Sahityar Ruprekha. Words like Ka a, Pancha, Chanchala of this language are still in Assamese in the same way.
Therefore, the first poet of the Assamese language was a Kaibarta. The first Guru of the Assamese language was a Kaibarta. The propagator of the Yogini Kaula cult was a Kaibarta. The symbol of Hindu-Buddhist unity was a Kaibarta.
Today, when we say Kaibarta, people think only of fishermen. But our history is much bigger. In the hands of the people who cast nets in the heart of the Brahmaputra, the first net of the Assamese language was cast. In that net, crores of Assamese are trapped today.
This glorious history should be known by the people of all Assam. If anyone has any doubts, they will get to know all the things in more detail if they read the books of Dr. Maheswar Neog sir and Dr. Jatindranath Borgohain sir.
*The Charyapadas written by him:-*
The biggest proof of the above is the Charyapada written by him. The Charyapada manuscript was recovered by Mahamahopadhyay Haraprasad Shastri from the Royal Court of Nepal in 1907. There were a total of 50 verses in it. Of these, verses No. 1 and No. 29 were written by Luipa i.e. Matsyendranath.
Verse No. 1 is the first written poem in the Assamese language.
_Ka a Tarubara Pancha Bi Dala_
_Chanchala Chie Paitho Kala_
_Dita Karia Mahasuha Parimana_
_Lui Bhanai Guru Puchhia Jana_
Meaning - The body is like a tree with five branches. In it, time enters with a fickle mind. Make the mind firm and measure the great happiness. Lui says, ask the Guru and know. Words like Ka a, Pancha, Chanchala of this verse are still in Assamese in the same way.
Verse No. 29
_Bhaba Na Bhavana Na Bhava Na Attha_
_Aisana Sambodhena Kaisa Paiththa_
_Lui Bhanai Taisa Hoi Sahaje Rula_
_Achchhahu Jama Bedha Karanda Batula_
Meaning - It is not being, nor is it non-being. How can one enter into such an address. Lui says the form can be known easily, but searching through scriptures and Vedas will only make you crazy.
These two verses prove that he was not just a Yogi, he was a philosopher poet. His philosophy was Sahajayana - to look at life easily. Apart from this, there are six books in his name in the Tibetan Tengyur - Sri Bhagavad Abhisamaya, Vajrasattva Sadhana, Tattva Svabhava Dohakosha Gitika Drishti, Luhipada Gitika, Sri Chakrasambara Abhisamaya Tika and Buddhoday.
Therefore, a Kaibarta not only wrote the first verse of the Assamese language, but also left behind six Buddhist texts. This glorious history should be known by all the people of Assam.
Rituparna Das
Tinsukia, Assam
*References*
1. Dr. Maheswar Neog, Asamiya Sahityar Ruprekha, 10th Edition
2. Borgohain Jatindra Kumar, 1989, Asomar Sanskritik Itihas, Fifth Chapter, Fifth Part, Matsyendranath Shiva and Buddha Avalokiteshvara
3. Kirkpatric Colonel, An Introduction to the Kingdom of Nepal, Page 190-91, 1975 edition
4. Charyapada, Luipada Pada 1 and 29